Timmeren aan een Goed Leven

Een inkijk in het leven van Doeke Douwes Bakker

Het gezin van Doeke

Doeke Douwes Bakker werd geboren op 30 september 1879 om 06.00 uur ’s morgens in Brantgum, een dorp in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de provincie Friesland. Brantgum ligt ten noordwesten van Dokkum, ingeklemd tussen Foudgum en Waaxens. Zijn vader, Douwe Kornelis Bakker, werd geboren in 1851 in Blija en werkte als boerenknecht. Zijn moeder, Dieuke Doekes Westerhoek, was een dienstmeid uit Brantgum.

Zijn ouders verloren een maand na hun huwelijk hun eerste kindje, dat levenloos werd geboren. Twee jaar later werd Doeke’s zus geboren, Doukje, gevolgd door de geboorte van Doeke zelf.

Doeke’s gezin werd steeds groter. In 1882 werd zijn zusje Janke geboren en in 1885 een broertje genaamd Kornelis. In 1886 kwam zijn broertje Ate ter wereld, maar tragisch genoeg overleed Ate op 18 maanden leeftijd in 1888. Twee maanden later, op slechts 9-jarige leeftijd, verloor Doeke zijn vader, Douwe Kornelis Bakker, die overleed op 36-jarige leeftijd. Tijdens deze moeilijke periode was Dieuke zwanger, en in 1888 beviel ze van een levenloos kind.

Dienstplicht

In de late 19e en vroege 20e eeuw betekende de dienstplicht voor jonge mannen in Nederland dat ze gedurende een bepaalde periode in het leger moesten dienen. De duur van de dienstplicht varieerde, maar meestal duurde het enkele jaren. Jongemannen werden opgeroepen om zich bij verschillende regimenten aan te sluiten, afhankelijk van hun capaciteiten en de behoeften van het leger. De selectie van deze jongemannen vond plaats door middel van een lotingssysteem, waarbij elk jaar een aantal lotelingen werd aangewezen om te dienen. Zo vinden we ook Doeke terug in het militieregister, toen timmerknecht van beroep.

Hij werd ingeloot als loteling met nummer acht in de lichting van 1899 uit de gemeente Westdongeradeel, Friesland. Door dit document, dat ook een signalement van de persoon bevat, weten we dat Doeke ten tijde van zijn aanmelding 1,692 meter lang was, bruin haar had en grijze ogen had.

Zijn militaire avontuur begon in 1899, toen hij op 20-jarige leeftijd toetrad tot het 2e Regiment Huzaren, een cavalerie-eenheid binnen het Nederlandse leger. Als huzaren hadden ze de taak om verkenningen uit te voeren, vijandelijke troepen te schaduwen en snel in te grijpen bij militaire acties. Doeke’s tijd bij dit regiment vormde een cruciale fase in zijn militaire loopbaan, waarin hij de nodige discipline en vaardigheden opdeed. Echter, hij heeft geen veldtochten gedaan, aangezien Nederlandse regimenten in die tijd voornamelijk betrokken waren bij defensieve taken binnen Nederland.

In de vroege 20e eeuw bedroeg de actieve diensttijd van dienstplichtigen in Nederland meestal 18 maanden tot twee jaar, afhankelijk van de militaire tak en specifieke omstandigheden. Na het voltooien van deze periode gingen de dienstplichtigen met groot verlof, waarbij ze nog beschikbaar bleven voor herhalingsoefeningen en eventuele heroproepingen. Dit groot verlof zien we ook bij Doeke in het militieregister terugkomen. Tijdens zijn verlof werd hij in 1903, op 23-jarige leeftijd, overgeplaatst naar het 2e Regiment Veldartillerie, waar hij diende als stukrijder. In deze rol was hij te paard verantwoordelijk voor het manoeuvreren en bedienen van artilleriestukken. Hij vervulde deze rol echter slechts drie weken, van 14 april 1903 tot en met 2 mei 1903, toen hij weer met groot verlof ging. Doeke bleef beschikbaar voor oproeping tot 1907, toen zijn militaire diensttijd eindigde.

Huwelijk

Alle kinderen uit het gezin Bakker trouwden op jonge leeftijd, en Doeke was geen uitzondering. Op 30 mei 1903, op 23-jarige leeftijd en nog tijdens zijn dienstplicht, trad Doeke in het huwelijk met Aukje Postma, een 24-jarige vrouw geboren in Janum. Ook hier zien we, net als in het militieregister, dat zijn beroep timmermansknecht is. Opmerkelijk is dat de vader van Aukje ook timmerman was, wat doet vermoeden dat Doeke en Aukje elkaar mogelijk hebben leren kennen door het werk van Aukje’s vader. Vanaf 1904 zien we Doeke terug als volwaardig timmerman.

Gezinsuitbreiding en verhuizing

In 1904 worden Doeke en Aukje voor het eerst ouders van een zoon genaamd Douwe.

In 1905 werd hun tweede kind, Klaas, geboren. Het was een vreugdevolle tijd voor het gezin, hoewel ze al snel geconfronteerd werden met verdriet toen hun dochter Dieuwke in 1907 werd geboren en met slechts negen maanden oud overleed.

Begin 1909 werd hun zoon Jurjen geboren. Eind 1909 kocht Doeke een huis van de weduwe Romkje Beintema. In de koopakte stond:

Eene huizing met timmerwinkel, erf en grond aan den grintweg te Dantumwoude, Kadastraal bekend Gemeente Akkerwoude, sectie G nummer 1247, groot vijftien are dertig centiare; bezwaard met reeg en drift over den oostkant van achtergelegen perceelen naar en van den weg.

Bezwaard met reeg en drift betekende dat er recht van overpad was. Er is geen bewijs gevonden dat Doeke een winkel heeft geopend of voortgezet. Daarom is het aannemelijker dat hij het als werkplaats gebruikte. Verder werd er in de akte nog vermeld:

Hij verkochte behooren de beide schaafbanken in de winkel.

Hij kocht het huis voor ƒ 1.500,-. In 1910 werd hun zoon Kornelis geboren, als eerste kind in hun nieuwe huis. In 1912 werd hun dochter Dieuwke geboren, gevolgd door Jantje in 1913 en Doukje in 1915. Het was een drukke tijd voor het gezin, en in 1917 verkochten ze hun huis voor ƒ 2.500,-. Hierna verhuisde het gezin naar Dockum, naar het adres Diepswal B 45.

In 1918 werd hun dochter Geertje geboren, maar helaas overleed ze in 1920, toen ze slechts twee jaar oud was. Hun tweede dochter die ook de naam Geertje kreeg, werd geboren in 1920.
In de overlijdensakte van de eerste Geertje staat dat haar overlijden, net als andere overlijdens in Dokkum, gemeld werd door leedaanzeggers. Leedaanzeggers waren personen die in opdracht van de familie het droeve nieuws van een overlijden persoonlijk aan familie, vrienden en kennissen brachten. Dit was een belangrijke traditie in Nederland, vooral in de tijd voordat telefoons en andere snelle communicatiemiddelen gemeengoed werden. Leedaanzeggers droegen vaak een herkenbaar teken, zoals een zwarte mantel of een rouwband, en bezochten elk huishouden om hen op de hoogte te stellen van het verlies. Dit zorgde voor een persoonlijke en respectvolle manier van rouwbetuiging en het verzamelen van mensen voor de begrafenis.

Doeke en Aukje hadden uiteindelijk een gezin met zeven kinderen, terwijl de herinnering aan hun twee overleden kinderen, Dieuwke en Geertje, altijd bewaard bleef.

Aanbestedingen

In zijn pogingen om aanbestedingen binnen te halen als timmerman, zien we de naam van Doeke regelmatig voorbijkomen in krantenartikelen tussen 1910 en 1929. Hieronder vind je een aantal voorbeelden van deze krantenberichten..

In dit overzicht van aanbestedingen waar Doeke aan mee heeft gedaan zie je

De hoogste prijs die is geboden om de aanbesteding uit te mogen voeren
De prijs die Doeke heeft opgegeven
De laagste prijs en aan wie het gegund is.

Dikgedrukt betekent dat we hebben kunnen achterhalen wie de aanbesteding heeft gewonnen.

Jaartal	Aanbesteding	Hoogste prijs	Prijs van Doeke	Laagste prijs	Gegund aan
1910	Het wederopbouwen eener boerenhuizinge (voor eenigen tijd afgebrand) bewoner A.F. Wiegersma	ƒ 6.300,-	ƒ 5.665,-	ƒ 5.451,-	laagste prijs
1911	Het bouwen van een bijschuur enz. bij de boerenplaats in gebruik bij de Wed. H.Hoekstra onder Kollum	ƒ 3.552,-	ƒ 3.552,-	ƒ 2.688,-	laagste prijs
1911	Het bouwen eener burgerwoning voor Egb. B. de Vries	ƒ 2.096,-	ƒ 1.920,-	ƒ 1.769,-	laagste prijs
1911	Het afbreken van het oude Verlaatshuis onder Kollum en het daar ter plaatse bouwen van een nieuwe stelphuizinge met vijf koestallen	ƒ 2.641,-	ƒ 2.420,-	ƒ 1.993,-	Onbekend
1912	Bouwen naaischool te Driesum	ƒ 3.100,-	ƒ 2.566,-	ƒ 2.489,-	laagste prijs
1912	Het vernieuwen der Healbaarderbrug over de Murk onder Roodkerk.		ƒ 162,-		Doeke
1912	Het maken van eene brandvrije kluis in het gemeentehuis		ƒ 264,-		Doeke
1913	Vertimmering der scholen te Veenwouden	ƒ 4.140,-	ƒ 2.848,-	ƒ 2.848,-	Onbekend
1913	Herbesteding verbouw der O.l. school no. II te Zwaagwesteinde	ƒ 2.750,-	ƒ 2.445,-	ƒ 2.445,-	een ander
1913	Het bouwen van een burgerwoonhuis voor den heer G.D. Hoekstra, schilder	ƒ 1.885,-	ƒ 1.780,-	ƒ 1.689,-	laagste prijs
1914	Verbouwing der o.l. school te rinsumageest	ƒ 547,-	ƒ 547,-	ƒ 377,-	laagste prijs
1926	Verbouwing voorm. school tot Rijks-Inspectie-bureel	ƒ 1.934,-	ƒ 1.934,-	ƒ 1.244,-	Onbekend
1928	Stoom-wasch en strijkrichting met woonhuis voor rekening van de Gezusters Sinnema	ƒ 20.700,-	ƒ 20.700,-	ƒ 16.748,-	laagste prijs
1928	Verbouw van het gemeentehuis en het maken van een brandvrije kluis aldaar	ƒ 7.955,-	ƒ 7.465,-	ƒ 6.500,-	laagste prijs
1929	Verbouw van de Chr. School te Moddergat – Bouwwerk	ƒ 3.535,-	ƒ 3.333,-	ƒ 3.210,-	Onbekend
1929	Aanbesteding bouw gereformeerde school te Scharnegoutum	ƒ 17.842,-	ƒ 16.600,-	ƒ 13.734,-	Onbekend

Hypotheken en aankopen

In 1922 nam Doeke een hypotheek van ƒ 1.500, – bij Sytze Martens Zwart voor het perceel aan de Diepswal B 45. Dit perceel, geregistreerd als Sectie A nummer 2874, heeft een grootte van 76 centiare.

In die tijd was het gebruikelijk om hypotheken af te sluiten bij particulieren in plaats van bij banken, zoals tegenwoordig vaak het geval is. Particuliere hypotheken boden flexibiliteit en persoonlijk contact, wat vooral belangrijk was in kleinere gemeenschappen waar vertrouwen en mondelinge overeenkomsten een grote rol speelden.

Het jaar daarop, in 1923, nam Doeke wederom een hypotheek. Ditmaal bij Wietze Theunes Ferwerde, een schipper wonende in Leeuwarden. De hypotheek bedroeg ƒ 800,- en werd gebruikt voor de aankoop van een werkplaats, die eerder als stalling diende, met erf. Deze werkplaats, staande en gelegen te Dokkum aan het Keereweer, was kadastraal bekend onder gemeente Dokkum Sectie A nummer 1742 en had een grootte van 64 centiare. Doeke kocht dit perceel voor een bedrag van ƒ 950,-.

Mishandeling

In 1929 verschijnt Doeke op de rol van strafzaken van de Arrondissementsrechtbank te Leeuwarden. Hij wordt veroordeeld wegens mishandeling en moet een boete van ƒ 3,- betalen of drie dagen in hechtenis.

Het proces-verbaal is redelijk summier beschreven. De getuige, Pietje Bevij, 63 jaar oud en weduwe van B. van der Veen, zonder beroep te Dockum, verklaart:

Op 28 juni 1929 heeft verdachte mij te Dockum met opzet en geweld met een spade een stoot toegebracht. Ter plaatse van de toegebrachte stoot had ik veel pijn.

Wanneer we in de kranten gaan kijken komen we dit krantenbericht tegen wat meer duidelijk maakt dan het proces verbaal zelf.

Overlijden

Doeke overleed plotseling op 5 juni 1939 in Dokkum op 59-jarige leeftijd. Hij werkte zijn hele leven als timmerman.

Zijn vrouw, Aukje stierf op 68-jarige leeftijd in 1947 in Dokkum.